بسیاری از افراد تصور میکنند موانع موفقیت بیرونی هستند؛ شرایط اقتصادی، خانواده، جامعه یا شانس. اما در جلسات مشاوره روانشناسی بارها دیده شده که گاهی بزرگترین مانع موفقیت، خود ما هستیم. الگوهای ذهنی، رفتارهای ناآگاهانه و هیجانات مدیریتنشده میتوانند ما را در نقطهای نگه دارند که از آن ناراضی هستیم. در تجربههای بالینی منیره صدیقی، اغلب ریشه این خودمانعتراشیها به عواملی مانند کمالگرایی، ترس از موفقیت، اهمالکاری، باورهای محدودکننده و ترس از شکست برمیگردد. در ادامه هر کدام را دقیقتر بررسی میکنیم.
کمالگرایی؛ دشمن پنهان پیشرفت
در نگاه اول، کمالگرایی ویژگی مثبتی به نظر میرسد. تلاش برای بهترین بودن، داشتن استانداردهای بالا و دقت در کارها ارزشمند است. اما زمانی که کمالگرایی افراطی شود، تبدیل به مانع حرکت میشود. افراد گرفتار کمالگرایی معمولاً:
- شروع کار را به تعویق میاندازند چون هنوزهمه چیز کامل نیست”
- از اشتباه کردن وحشت دارند
- از دیده شدن کار نیمهکامل اجتناب میکنند
این نوع کمالگرایی اغلب به اهمالکاری منجر میشود؛ یعنی فرد آنقدر منتظر شرایط ایدهآل میماند که هیچوقت اقدام نمیکند. در جلسات مشاوره با منیره صدیقی، بسیاری از مراجعان متوجه میشوند که پشت تعللهایشان، یک کمالگرایی پنهان وجود دارد.
اهمالکاری؛ تلاش در ظاهر، توقف در عمل
اهمالکاری معمولاً ناشی از ترس یا فشار روانی است. فرد میداند باید کاری را شروع کند، اما شروع نمیکند، چون ذهن زیرکانه او را قانع میکند که بعداً بهتر است .اهمالکاری اغلب نتیجهی مستقیم کمالگرایی، ترس از شکست و حتی ترس از موفقیت است. بله، ترس از موفقیت!
ترس از شکست؛ فلجکنندهترین احساس
ترس از شکست باعث میشود فرد قبل از شروع، خود را بازنده ببیند. این ترس او را از تجربه، یادگیری و رشد بازمیدارد. ذهن فردی که ترس از شکست دارد دائماً میپرسد:
• اگر خراب شد چه؟
• اگر قضاوت شدم چه؟
• اگر نتیجه نگرفتم چه؟
در حالی که بسیاری از شکستها، همان قدمهایی هستند که ما را به موفقیت واقعی میرسانند.
ترس از موفقیت؛ مانعی عجیب اما واقعی
ترس از موفقیت شاید عجیب به نظر برسد، اما بسیار رایج است. افراد گاهی از موفق شدن میترسند، زیرا میترسند مسئولیتهای بیشتری بر دوششان بیفتد، نگران قضاوت دیگران درباره موفقیتشان هستند، نگران از دست دادن روابط فعلی بعد از موفقیتاند. این ترس به صورت پنهان در رفتار فرد دیده میشود؛ مثل خرابکاریهای کوچک، فرار از فرصتها یا مقاومت در برابر رشد.
چگونه بر این موانع درونی غلبه کنیم؟
برای عبور از این چالشها میتوان از روشهای زیر استفاده کرد:
• افزایش خودآگاهی از طریق نوشتن و تحلیل افکار
• کار روی باورهای محدودکننده با کمک متخصص
• تعیین اهداف کوچک و قابل دستیابی برای کاهش کمالگرایی
• مدیریت ترسها با تکنیکهای روانشناسی شناختی
• یافتن ریشه اهمالکاری و اصلاح آن
• همراهی با یک مشاور روانشناس معتبر مثل منیره صدیقی که بتواند مسیر تغییر را هدایت کند
